અસલી તેલના ડબ્બામાં નકલીનો ખેલ! ગુજરાતમાં 3 વર્ષમાં રૂ.25 કરોડથી વધુનું તેલ ઝડપાયું

Gujarat Adulterated Edible Oil Seizure: ગુજરાતમાં સિંગતેલ અને કપાસિયા તેલના નામે ચાલતા નકલી અને ભેળસેળિયા ખાદ્ય તેલના કારોબારને લઈને ચોંકાવનારી વિગતો સામે આવી છે. એક સમાચાર પત્રના અહેવાલ મુજબ, છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં રાજ્યમાં રૂ.25 કરોડથી વધુ કિંમતનું નકલી અને ભેળસેળિયું તેલ ઝડપાયું છે, જ્યારે 150થી વધુ ફરિયાદો અને એફઆઈઆર નોંધાઈ હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. નકલી તેલને અસલી બ્રાન્ડેડ તેલ જેવું દેખાડવા માટે ડુપ્લિકેટ ડબ્બા, લેબલ, હોલોગ્રામ, QR કોડ અને ખાસ પેકિંગનો ઉપયોગ થતો હોવાની વિગતો સામે આવી છે.

પામ ઓઈલ, કેમિકલ અને એસેન્સથી નકલી તેલ તૈયાર કરવાનો ખેલ
અહેવાલ મુજબ, નકલી તેલના કારોબારમાં જાણીતી બ્રાન્ડના ખાલી ડબ્બા હોટેલ, રેસ્ટોરન્ટ, કેટરર્સ અને ભંગાર વેપારીઓ પાસેથી એકત્ર કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેમાં સસ્તું પામ ઓઈલ અથવા અન્ય નીચી કિંમતના તેલ સાથે સિંગતેલ અને કપાસિયા તેલ જેવી સુગંધ આપતા એસેન્સ તથા અન્ય પદાર્થો ભેળવવામાં આવતા હોવાનો દાવો છે. નકલી તેલને અસલી જેવો રંગ અને સુગંધ આપવા માટે સિન્થેટિક કેમિકલ્સ અને પેરાફીન ઓઈલના ઉપયોગનો પણ અહેવાલમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. ત્યારબાદ ફિલિંગ અને સીલિંગ મશીનથી તેલને બ્રાન્ડેડ ડબ્બામાં પેક કરવામાં આવતું હોવાનો દાવો છે.

ડુપ્લિકેટ QR કોડથી અસલીનો ભ્રમ
નકલી તેલના કારોબારમાં માત્ર ભેળસેળ જ નહીં, પરંતુ બ્રાન્ડની નકલ પણ મહત્વનો ભાગ હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. જાણીતી કંપનીના નામે ડુપ્લિકેટ ટીન, લેબલ, હોલોગ્રામ અને QR કોડ તૈયાર કરીને ગ્રાહકોને અસલી તેલ હોવાનો ભ્રમ ઉભો કરવામાં આવતો હોવાનો દાવો છે. આ નકલી તેલ બજારભાવ કરતાં ડબ્બે રૂ.300થી રૂ.400 સુધી સસ્તું આપવાની લાલચ સાથે બજારમાં પહોંચાડવામાં આવતું હોવાનું પણ જણાવાયું છે. સસ્તા ભાવને કારણે કેટલાક વેપારીઓ, કેટરર્સ અને રિટેલરો સુધી આવા માલની સપ્લાય પહોંચતી હોવાનો અહેવાલ છે.

ગુજરાતનું રૂ.15 હજાર કરોડથી વધુનું ખાદ્ય તેલ બજાર
એક સમાચાર પત્રના અહેવાલ મુજબ, ગુજરાતમાં ખાદ્ય તેલનું વાર્ષિક બજાર રૂ.15,000 કરોડથી વધુનું છે. આ બજારમાં સિંગતેલ અને કપાસિયા તેલનો મોટો હિસ્સો છે. અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે કુલ બજારના આશરે 5થી 7 ટકા જેટલા હિસ્સામાં નકલી અથવા અતિ-ભેળસેળિયા તેલનો સમાવેશ થઈ શકે છે, જેનું મૂલ્ય રૂ.700થી રૂ.1,000 કરોડ સુધી હોવાનો અંદાજ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. આ આંકડા સત્તાવાર સરકારી ઓડિટથી સ્વતંત્ર રીતે ચકાસાયેલા નથી.

ત્રણ વર્ષમાં કરોડોનું નકલી તેલ ઝડપાયું
અહેવાલ મુજબ, વર્ષ 2023-24માં રાજ્યમાંથી રૂ.7.5 કરોડનું અને 1.20 લાખ લિટરથી વધુ ભેળસેળિયું તેલ જપ્ત કરાયું હતું. વર્ષ 2024-25માં અમદાવાદ, રાજકોટ અને વડોદરા સહિતના વિસ્તારોમાંથી રૂ.9.2 કરોડનું નકલી સિંગતેલ અને કપાસિયા તેલ ઝડપાયું હોવાનો દાવો છે. જ્યારે વર્ષ 2025-26માં સાણંદ, રખિયાલ અને સૌરાષ્ટ્રના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી રૂ.8.5 કરોડથી વધુનો મુદ્દામાલ સીલ કરાયો હોવાનો અહેવાલ છે.

સુરત સહિત દક્ષિણ ગુજરાતમાં પણ નકલી તેલ સામે કાર્યવાહી
દક્ષિણ ગુજરાતમાં સુરત અને આસપાસના વિસ્તારોમાં પણ નકલી ખાદ્ય તેલના કારોબાર સામે કાર્યવાહી થઈ છે. અહેવાલ મુજબ, કામરેજ, કડોદરા, કતારગામ અને સચિન GIDC જેવા વિસ્તારોમાં ગોડાઉન અને પેકિંગ યુનિટનો ઉપયોગ થતો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. સપ્ટેમ્બર 2026માં સુરતના કામરેજના નવાગામ GIDC વિસ્તારમાં CID ક્રાઈમ અને ફૂડ વિભાગની કાર્યવાહીમાં શંકાસ્પદ નકલી બ્રાન્ડેડ ખાદ્ય તેલનું ઉત્પાદન અને પેકિંગ થતું હોવાનું સામે આવ્યું હતું. સ્થળ પરથી તેલ અને મશીનરી સહિત આશરે રૂ.20.30 લાખનો મુદ્દામાલ જપ્ત કરી નમૂનાઓ તપાસ માટે મોકલવામાં આવ્યા હતા.

આરોગ્ય માટે કેમ ખતરનાક બની શકે?
નકલી અથવા ભેળસેળિયું તેલ આરોગ્ય માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરી શકે છે, ખાસ કરીને તેમાં બિન-ખાદ્ય તેલ અથવા મંજૂર ન હોય તેવા કેમિકલ્સનો ઉપયોગ થયો હોય ત્યારે. અહેવાલમાં તબીબી નિષ્ણાતોને ટાંકીને હૃદય, લીવર અને પાચનતંત્ર પર સંભવિત નુકસાન અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. જોકે, ચોક્કસ નકલી તેલના સેવનથી કેન્સર, કિડની ફેલ્યોર અથવા અન્ય ગંભીર બીમારી થાય છે એવો સીધો નિષ્કર્ષ માત્ર જપ્તીના આધારે કાઢી શકાય નહીં. તેના માટે લેબોરેટરી રિપોર્ટ અને વૈજ્ઞાનિક પુરાવા જરૂરી છે.

ગ્રાહકોએ નકલી તેલથી કેવી રીતે બચવું?
ગ્રાહકોએ માત્ર બ્રાન્ડના નામ અને પેકિંગ પર વિશ્વાસ કરવાને બદલે સીલ, લેબલ, બેચ નંબર, ઉત્પાદન અને સમાપ્તિ તારીખ તથા FSSAI લાઇસન્સની વિગતો તપાસવી જોઈએ. અસામાન્ય રીતે સસ્તું તેલ, શંકાસ્પદ પેકિંગ અથવા તૂટેલી સીલ જોવા મળે તો સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે. ગુજરાતમાં નકલી ખાદ્ય તેલ સામેની કાર્યવાહીથી સ્પષ્ટ થાય છે કે સસ્તા ભાવ અને બ્રાન્ડેડ પેકિંગની આડમાં ચાલતા ભેળસેળના કારોબાર સામે ગ્રાહકો અને તંત્ર બંને માટે સાવચેતી જરૂરી બની છે.