CAG રિપોર્ટમાં મોટો ખુલાસો? હર ઘર જલમાં કરોડોનો ખર્ચ, 5 વર્ષમાં 8.14 લાખ મજૂરો ઘટ્યા

Gujarat CAG Report: ગુજરાતમાં સરકારી યોજનાઓના અમલીકરણને લઈને CAGના અહેવાલ અને સરકારી આંકડાઓના આધારે કેટલાક મહત્વના સવાલો સામે આવ્યા છે. એક સમાચાર પત્રના અહેવાલ મુજબ, હર ઘર જલ એટલે કે જલ જીવન મિશન હેઠળ પાણી પુરવઠાની યોજનાઓમાં બિનજરૂરી બાંધકામ કરાયા હોવાના ઓડિટ અવલોકનો સામે આવ્યા છે. બીજી તરફ, ગ્રામ્ય રોજગાર યોજના હેઠળ રોજગારી મેળવનારા મજૂરોની સંખ્યામાં છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે.

હર ઘર જલ યોજનામાં ઓફિસ અને સ્ટાફ ક્વાર્ટર્સનો મુદ્દો
એક સમાચાર પત્રના અહેવાલ મુજબ, પાણી પુરવઠાની યોજનાઓ હેઠળ એવા બાંધકામો ન કરવા માટે સૂચનાઓ હોવા છતાં કેટલાક સ્થળોએ ઓફિસ અને સ્ટાફ ક્વાર્ટર્સ બનાવવામાં આવ્યા હતા. અહેવાલમાં જણાવ્યા પ્રમાણે, આવા બાંધકામ પાછળ કુલ રૂ.28.73 કરોડ જેટલો ખર્ચ થયો હતો. CAGના ઓડિટમાં પાણી પુરવઠા યોજના માટે નક્કી કરાયેલી જોગવાઈઓ અને બાંધકામના ઉપયોગ અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. ખાસ કરીને ડિટેઇલ્ડ પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ એટલે કે DPRમાં બિનજરૂરી બાંધકામ ન કરવાની જોગવાઈ હોવા છતાં ખર્ચ કરવામાં આવ્યો હોવાનો મુદ્દો સામે આવ્યો છે.

સરકારનો જવાબ શું હતો?
અહેવાલ મુજબ, સંબંધિત વિભાગના અધિકારીઓએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે આ બાંધકામો સરકારી ઓફિસ અથવા સ્ટાફ ક્વાર્ટર્સ માટે નહીં, પરંતુ સિક્યુરિટી ગાર્ડ અને પંપ ઓપરેટરોના હંગામી ઉપયોગ માટેના રૂમ તરીકે બનાવવામાં આવ્યા હતા. જોકે, અહેવાલમાં એવો મુદ્દો પણ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે કે DPRમાં સિક્યુરિટી ગાર્ડ અને પંપ ઓપરેટર માટે ઉપયોગિતા રૂમ બનાવવાની અલગ જોગવાઈ હોવા છતાં આ પ્રકારના બાંધકામ કરવામાં આવ્યા હતા.

ગુજરાતમાં મનરેગા હેઠળ રોજગાર મેળવનારા મજૂરો ઘટ્યા
બીજી તરફ, ગુજરાતમાં ગ્રામ્ય રોજગાર સાથે જોડાયેલી યોજના હેઠળ મજૂરોની સંખ્યામાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. ઉપલબ્ધ સરકારી આંકડાઓ મુજબ, 2021-22માં ગુજરાતમાં 18.43 લાખ કામદારોએ MGNREGA હેઠળ રોજગાર મેળવ્યો હતો. આ સંખ્યા 2025-26માં ઘટીને 10.29 લાખ થઈ ગઈ છે. એટલે કે પાંચ વર્ષમાં આશરે 8.14 લાખ કામદારોનો ઘટાડો થયો છે. આ ઘટાડાને લઈને સવાલ છે કે મજૂરોને પૂરતું કામ મળતું નથી કે પછી યોજનામાં તેમની ભાગીદારી ઘટી રહી છે.

8.10 લાખથી વધુ જોબ કાર્ડ ડિલીટ
જુલાઈ 2026માં લોકસભામાં રજૂ થયેલા આંકડા મુજબ, જાન્યુઆરી 2021થી 22 જુલાઈ 2026 સુધી ગુજરાતમાં 8,10,948 MGNREGA જોબ કાર્ડ ડિલીટ કરવામાં આવ્યા હતા. સરકારના જણાવ્યા મુજબ આ કાર્યવાહી વેરિફિકેશન પ્રક્રિયાનો ભાગ હતી અને યોગ્ય લાભાર્થીઓને સુરક્ષિત રાખવા માટે નિર્ધારિત પ્રક્રિયા અપનાવવામાં આવી હતી. આટલી મોટી સંખ્યામાં જોબ કાર્ડ રદ થવાથી અગાઉના રેકોર્ડ અને લાભાર્થીઓની ચકાસણીને લઈને પણ સવાલો ઊભા થયા છે.

સરકારી યોજનાઓના અમલીકરણ પર નજર
હર ઘર જલ યોજનાના બાંધકામ ખર્ચથી લઈને ગ્રામ્ય રોજગાર યોજનામાં મજૂરો અને જોબ કાર્ડની સંખ્યા સુધીના આંકડા સરકારી યોજનાઓના અમલીકરણ અને મોનિટરિંગ અંગે ચર્ચા ઊભી કરે છે. CAGના ઓડિટ અવલોકનો અને સરકારી આંકડાઓના આધારે હવે આ મુદ્દાઓ પર વધુ સ્પષ્ટતા અને જવાબદારીની અપેક્ષા રહેશે.