આજે 'ષટ્ઠીલા એકાદશી' પાપોથી મુક્તિ આપે છે, તલનો ઉપયોગ છ વખત થાય છે

ષટ્ઠીલા એકાદશીના વ્રતમાં તલનું વિશેષ મહત્વ છે. તેનો છ રીતે ઉપયોગ કરવાથી પાપ કર્મોથી મુક્તિ મળે છે અને માત્ર મંત્રનો જાપ કરવાથી ભગવાન હરિ પ્રસન્ન થાય છે. માઘ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષમાં  (ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર મુજબ પોષ) આવતી એકાદશી સંબંધિત વાર્તામાં માનવજાતનું કલ્યાણ છુપાયેલું છે.

શ્રદ્ધાળુઓ તલનો ઉપયોગ સ્નાન, ભોજન, દાન, તર્પણ, હવન  તરીકે કરે છે. એવું કહેવાય છે કે તે મોક્ષ તરફ દોરી જાય છે. દંતકથા અનુસાર, વ્યક્તિને પાપોથી મુક્તિ મળે છે અને મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે. આને લગતી એક વાર્તા મહાભારત કાળ સાથે જોડાયેલી છે.

વાર્તા કંઈક આ પ્રમાણે છે- યુધિષ્ઠિરે ભગવાન કૃષ્ણને પૂછ્યું, હે ભગવાન! માઘ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષમાં કઈ એકાદશી આવે છે? તે માટેની પદ્ધતિ શું છે અને તેનું પરિણામ શું છે? કૃપા કરીને અમને આ બધી વાતો જણાવો? આ અંગે ભગવાન શ્રી કૃષ્ણએ કહ્યું કે, માઘ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની એકાદશી 'ષટિલા' ના નામથી પ્રખ્યાત છે, જે બધા પાપોનો નાશ કરે છે. મહાન ઋષિ પુલસ્ત્યએ દલભ્યને પાપ-વિનાશકની વાર્તા કહી હતી.

દલભ્યએ તેને પૂછ્યું, હે બ્રાહ્મણ! નશ્વર દુનિયામાં આવતા જીવો ઘણીવાર પાપી કાર્યો કરતા રહે છે. તેમને નરકમાં ન જવું પડે તે માટે શું ઉપાય છે? કૃપા કરીને દયા કરો અને સમજાવો. આ અંગે પુલસ્ત્યજ્ઞે કહ્યું, જ્યારે માઘ મહિનો આવે છે, ત્યારે વ્યક્તિએ સ્નાન કરીને પોતાને શુદ્ધ કરવું જોઈએ, પોતાની ઇન્દ્રિયો પર નિયંત્રણ રાખવું જોઈએ અને વાસના, ક્રોધ, અહંકાર, લોભ અને નિંદા વગેરે જેવા દુષ્ટ કાર્યોનો ત્યાગ કરવો જોઈએ. પછી, ભગવાન દેવાધિદેવનું સ્મરણ કરીને, તમારા પગ પાણીથી ધોઈ લો અને જમીન પર પડેલું ગાયનું છાણ એકઠું કરો. તેમાં તલ અને કપાસના એકસો આઠ ગોળા બનાવો. પછી, માઘ મહિનામાં, જ્યારે આર્દ્રા અથવા મૂળ નક્ષત્ર દેખાય, ત્યારે કૃષ્ણ પક્ષની એકાદશી કરવાનું વ્રત લો.

સ્નાન કરીને પોતાને શુદ્ધ કર્યા પછી, શુદ્ધ ભાવનાઓથી ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરો. જો તમે કોઈ ભૂલ કરો છો, તો ભગવાન કૃષ્ણના નામનો જપ કરો અને રાત્રે હોમ કરો. શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનારા દેવતા ભગવાન હરિનું ચંદન, અરાગ, કપૂર, નૈવેદ્ય વગેરે સામગ્રીથી પૂજન કરો. ભગવાનનું સ્મરણ કરીને, વારંવાર શ્રી કૃષ્ણનું નામ ઉચ્ચારીને, કોળા, નાળિયેર અથવા બીજના ફળથી ભગવાનની પૂજા કરો. યોગ્ય રીતે અર્પણ કરો અને અર્ઘ્ય આપો.

જો બીજી બધી સામગ્રી ઉપલબ્ધ ન હોય, તો સો સો સોપારીનો ઉપયોગ કરીને પૂજા અને અર્ઘ્ય અર્પણ કરી શકાય છે.

આ સાથે મંત્રોનો જાપ કરવાથી પણ વિશેષ લાભ મળે છે. મંત્ર નીચે મુજબ છે:

कृष्ण कृष्ण कृपालुस्त्वमगतीनां गतिर्भव।

संसारार्णवमग्नानां प्रसीद पुरुषोत्तम॥

नमस्ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन।

सुब्रह्मण्य नमस्तेऽस्तु महापुरुष पूर्वज॥

गृहाणार्ध्यं मया दत्तं लक्ष्म्या सह जगत्पते।

જેનો અર્થ થાય છે, હે ભગવાન વિષ્ણુ, તમે દયાળુ છો, તમે રક્ષક છો, અમે સંસારના મહાસાગરમાં ડૂબી રહ્યા છીએ, કૃપા કરીને અમારા પર પ્રસન્ન થાઓ. કમલનયન! વિશ્વભવન! સુબ્રમણ્ય! મહાન માણસ! દરેકના પૂર્વજો! તમને શુભેચ્છાઓ! જગત્પતે! કૃપા કરીને દેવી લક્ષ્મી સાથે મારો પ્રસાદ સ્વીકારો.

આ સાથે, દાન કરો. તલથી સ્નાન કરો, તલની પેસ્ટ લગાવો, તલ મિશ્રિત પાણી પીવો, તલનું દાન કરો અને ભોજનમાં તલનો ઉપયોગ કરો. છ કાર્યોમાં તલના ઉપયોગને કારણે, આ એકાદશીને 'ષટિલા' કહેવામાં આવે છે, જે બધા પાપોનો નાશ કરે છે.

આ દિવસ દાન અને સેવાનું પ્રતીક છે. જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ આવે છે.

(આ લેખ જ્યોતિષીય ગણતરીઓ અને માન્યતાઓ પર આધારિત છે.)

—IANS