મહારાષ્ટ્રમાં ડિટર્જન્ટથી દૂધ બનાવવાનું કૌભાંડ!

Large adulterated milk racket busted in Maharashtra: મહારાષ્ટ્રના ધારાશિવ જિલ્લાના ભૂમ તાલુકામાં કૃત્રિમ દૂધ બનાવવાના મોટા કૌભાંડનો ખુલાસો થયો છે. પોલીસ અને ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA)ની સંયુક્ત તપાસ દરમિયાન એવી માહિતી સામે આવી છે કે છેલ્લા કેટલાક મહિનામાં મોટી માત્રામાં ભેળસેળયુક્ત દૂધ બજારમાં પહોંચ્યું હોવાની આશંકા છે. આ ઘટનાએ ગ્રાહકોના આરોગ્યને લઈને ગંભીર ચિંતા ઊભી કરી છે.

છ મહિનામાં લાખો કિલો દૂધ પાવડરનો ઉપયોગ
આરોપીઓના જપ્ત કરાયેલા વેચાણ રજિસ્ટરના વિશ્લેષણમાં જાણવા મળ્યું છે કે છેલ્લા છ મહિનામાં ભેળસેળ માટે આશરે 2,30,470 કિલોગ્રામ હલકી ગુણવત્તાવાળા દૂધ પાવડરનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. દૂધ પાવડરનો ઉપયોગ કરીને, આશરે 23,04,070 લિટર કૃત્રિમ (કૃત્રિમ) દૂધ તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું. જેની અંદાજિત કિંમત 9 કરોડ 21 લાખ 62 હજાર 800 રૂપિયા આંકવામાં આવી છે.

તપાસ દરમિયાન સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ બહાર આવી છે કે, આરોપીઓ દર 100 લિટર શુદ્ધ દૂધમાં 10 લિટર કૃત્રિમ દૂધ ભેળવતા હતાં. આ 10 ટકા ગુણોત્તરના આધારે અધિકારીઓને ખૂબ જ શંકા છે કે ભૂમ વિસ્તારના દૂધ સંગ્રહ કેન્દ્રોમાંથી મહારાષ્ટ્રના વિવિધ ભાગોમાં કુલ 2.3 કરોડ (23 મિલિયન) લિટરથી વધુ ભેળસેળયુક્ત દૂધ સપ્લાય કરવામાં આવ્યું હતું. કૃત્રિમ દૂધને અધિકૃત દેખાવા અને જરૂરી ચરબીનું સ્તર જાળવવા માટે, આરોપીઓ કથિત રીતે ડિટર્જન્ટ પાવડર, પામ તેલ અને અત્યંત હલકી ગુણવત્તાવાળા રાસાયણિક પાવડરનો ઉપયોગ કરી રહ્યા હતા.

ભેળસેળનો ચોંકાવનારો મોડસ ઓપરેન્ડી
તપાસ એજન્સીઓના જણાવ્યા મુજબ આરોપીઓ દરેક 100 લિટર શુદ્ધ દૂધમાં લગભગ 10 લિટર કૃત્રિમ દૂધ ભેળવતા હતા. આ પદ્ધતિના આધારે તપાસકર્તાઓને શંકા છે કે, મહારાષ્ટ્રના વિવિધ વિસ્તારોમાં લાખો નહીં પરંતુ અંદાજે 2.3 કરોડ લિટરથી વધુ ભેળસેળયુક્ત દૂધ પહોંચ્યું હોઈ શકે છે.

ડિટર્જન્ટ અને રસાયણોથી બનતું હતું દૂધ
કૃત્રિમ દૂધને અસલી જેવું દેખાડવા માટે ડિટર્જન્ટ પાવડર, પામ તેલ અને અન્ય હલકી ગુણવત્તાના રસાયણોનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો. આ મિશ્રણ દ્વારા દૂધમાં ચરબી અને દેખાવ કૃત્રિમ રીતે જાળવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવતો હોવાનું તપાસમાં બહાર આવ્યું છે.

સાત આરોપીઓ સામે ગુનો, તમામ ફરાર
આ સમગ્ર મામલે પોલીસે સાત વ્યક્તિઓ સામે ગંભીર કલમો હેઠળ ગુનો નોંધ્યો છે. જોકે કેસ નોંધાયા બાદ પણ આરોપીઓ ફરાર હોવાનું સામે આવ્યું છે. તેમને પકડવા માટે વિશેષ તપાસ ટીમ (SIT)ની રચના કરવામાં આવી છે અને વિવિધ સ્થળોએ દરોડાની કાર્યવાહી ચાલી રહી છે.

આરોગ્ય માટે ગંભીર ખતરો
તબીબી નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે, ડિટર્જન્ટ અને રસાયણયુક્ત દૂધનું સતત સેવન શરીર માટે અત્યંત નુકસાનકારક બની શકે છે. ખાસ કરીને લીવર, કિડની અને પાચનતંત્ર પર તેની ગંભીર અસર થઈ શકે છે. બાળકો, સગર્ભા મહિલાઓ અને વૃદ્ધો માટે આવા ભેળસેળયુક્ત દૂધનું સેવન વધુ જોખમી માનવામાં આવે છે.

ફૂડ સેફ્ટી કાયદા હેઠળ કડક કાર્યવાહી
ખાદ્ય સુરક્ષા સંબંધિત કાયદા મુજબ દૂધમાં જીવલેણ ભેળસેળ કરવાના ગુનામાં ભારે દંડ તેમજ આજીવન કેદ જેવી કડક સજાની જોગવાઈ છે. તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ આરોપીઓ સામે વધુ કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.

તપાસમાં વધુ ખુલાસાની શક્યતા
ભૂમના પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર શ્રીગણેશ કાનાગુડેએ જણાવ્યું કે, "દરોડામાં અધિકારીઓએ ભેળસેળયુક્ત દૂધ પાવડરની 61 થેલીઓ જપ્ત કરી હતી. તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે, બાળાસાહેબ ગોડગે ભેળસેળયુક્ત દૂધ બનાવવા ભૂમ પ્રદેશની અનેક ડેરીઓને ભેળસેળયુક્ત દૂધ પાવડર સપ્લાય કરી રહ્યા હતા. આ રેકેટમાં અનેક દૂધ સંગ્રહ કેન્દ્રોની સંડોવણીનો પણ સંકેત મળ્યો છે. ડિટર્જન્ટ પાવડરનો ઉપયોગ કરીને બનાવેલ ભેળસેળયુક્ત દૂધ ખરીદનારાઓની હજુ સુધી ઓળખ કે ધરપકડ કરવામાં આવી નથી. આ રેકેટ પશુઓના ચારા વેચવાના નામે ચલાવવામાં આવી રહ્યું હતું. ભૂમ તાલુકો દૈનિક લાખો લિટર દૂધ નિકાસ કરે છે અને લગભગ 70 થી 80 ટન ખોયા(માવા)નું ઉત્પાદન કરે છે."