"ભારત 48.5% શેર સાથે વૈશ્વિક રીઅલ-ટાઇમ પેમેન્ટ્સમાં આગળ છે, રેમિટન્સમાં $115.3 બિલિયન મેળવે છે: RBI રિપોર્ટ"

રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI)ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, ભારત વિશ્વની લગભગ અડધી ડિજીટલ ચુકવણીઓ ધરાવે છે, જે વૈશ્વિક રીઅલ-ટાઇમ પેમેન્ટ વોલ્યુમમાં 48.5 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે.

રિપોર્ટમાં વૈશ્વિક રેમિટન્સમાં ભારતની અગ્રણીતાને પણ પ્રકાશિત કરવામાં આવી છે, જેમાં દેશને 2023માં USD 115.3 બિલિયન પ્રાપ્ત થયા છે.

રિપોર્ટ નોંધે છે કે ભારત 48.5 ટકા હિસ્સા સાથે વૈશ્વિક રીઅલ-ટાઇમ પેમેન્ટ વોલ્યુમમાં વિશ્વમાં અગ્રેસર છે. તે એ પણ ઉલ્લેખ કરે છે કે મોબાઇલ મની અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ દ્વારા સુવિધા આપવામાં આવેલ વૈશ્વિક રેમિટન્સ 2023 માં USD 857.3 બિલિયન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે, જેમાં ભારતનું યોગદાન USD 115.3 બિલિયન છે.

ભારતની ડિજિટલ અર્થવ્યવસ્થા હાલમાં દેશના જીડીપીના આશરે 10 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે, છેલ્લા એક દાયકામાં જોવા મળેલા વિકાસ દરના આધારે 2026 સુધીમાં તે વધીને 20 ટકા થવાની અપેક્ષા સાથે.

ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ છેલ્લા સાત વર્ષમાં વોલ્યુમમાં 50 ટકા અને મૂલ્યની દ્રષ્ટિએ 10 ટકાના ચક્રવૃદ્ધિ વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર (CAGR)થી વધ્યું છે, જે 2023-24માં રૂ. 428 લાખ કરોડના 164 અબજ વ્યવહારો સુધી પહોંચ્યું છે.

ભારતનું ડિજિટલ પરિવર્તન ફિનટેકથી આગળ વિસ્તરે છે, જેમાં ઈન્ડિયા સ્ટેકનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં બાયોમેટ્રિક ઓળખ, યુનિફાઈડ પેમેન્ટ્સ ઈન્ટરફેસ (UPI), મોબાઈલ કનેક્ટિવિટી, ડિજિટલ લોકર્સ અને સંમતિ-આધારિત ડેટા શેરિંગનો સમાવેશ થાય છે.

આ ક્રાંતિ બેંકિંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને પબ્લિક ફાઈનાન્સ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમમાં વધારો કરી રહી છે, જેમાં ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર અને ટેક્સ કલેક્શનનો સમાવેશ થાય છે. વધુમાં, ઈ-માર્કેટ વધુ ગતિશીલ બની રહ્યા છે અને તેમની પહોંચ વિસ્તરી રહ્યા છે.

આ પ્રગતિ હોવા છતાં, અહેવાલ સ્વીકારે છે કે ડિજિટલ નાણાકીય માળખાને લક્ષ્યાંકિત કરતા સાયબર ધમકીઓની વિવિધ પ્રકૃતિને કારણે સાયબર સુરક્ષા એ એક મોટો પડકાર છે.

ઇન્ડિયન કમ્પ્યુટર ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ ટીમ (CERT-In) એ જાન્યુઆરીથી ઑક્ટોબર 2023 સુધીમાં 13,20,106 સુરક્ષા ઘટનાઓનું સંચાલન કર્યું હતું, જે 2017માં 53,117 હતી, જેમાં અનધિકૃત નેટવર્ક સ્કેનિંગ/પ્રોબિંગ/સંવેદનશીલ સેવાઓ તમામ ઘટનાઓમાં 80 ટકાથી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે.

રિપોર્ટમાં ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે ભારતનું ડિજિટલ ટેક્નોલોજી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વૃદ્ધિનું મુખ્ય પ્રેરક હશે. ગ્રામીણ અને હાલમાં ખુલ્લા શહેરી વિસ્તારોમાં 5G નેટવર્કને વિસ્તારવા ઉપરાંત 6G અને સેટેલાઇટ નેટવર્ક્સ જેવી નેક્સ્ટ જનરેશન કોમ્યુનિકેશન ટેકનોલોજી વિકસાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.

આ ટેક્નોલોજીઓને આગળ વધારવી અન્ડરસેવ્ડ પ્રદેશોમાં નવી તકો ઊભી કરશે.

રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતની ડિજિટલ ક્રાંતિની સંપૂર્ણ સંભાવનાને સાકાર કરવા માટે ચિપ મેન્યુફેક્ચરિંગમાં આત્મનિર્ભરતા હાંસલ કરવી પણ નિર્ણાયક તરીકે પ્રકાશિત કરવામાં આવી છે.