Satluj Movie Controversy: માનવાધિકાર કાર્યકર્તા જસવંત સિંહ ખાલરાના જીવન અને પંજાબના બળવાખોરીના ગાળા પર આધારિત અભિનેતા દિલજીત દોસાંઝની બહુચર્ચિત ફિલ્મ "સતલુજ" (અગાઉનું નામ "પંજાબ 95") ને OTT પ્લેટફોર્મ Zee5 પરથી અચાનક હટાવી દેવાના નિર્ણયે હવે એક મોટો કાનૂની અને રાજકીય વળાંક લીધો છે. પ્લેટફોર્મ પર રિલીઝ થયાના માત્ર 48 કલાકની અંદર જ ફિલ્મને કોઈ પણ સત્તાવાર કાનૂની આદેશ વિના ગાયબ કરી દેવાતા મોટો વિવાદ ઊભો થયો છે. આ મામલે હવે પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટમાં એક જાહેર હિતની અરજી (PIL) દાખલ કરવામાં આવી છે. અરજીમાં માંગ કરવામાં આવી છે કે આ ફિલ્મને તાત્કાલિક પ્લેટફોર્મ પર પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવે કારણ કે તેને હટાવવી એ બંધારણ દ્વારા આપવામાં આવેલા મૂળભૂત અધિકારોનું સીધું ઉલ્લંઘન છે.
કોઈ પણ વૈધાનિક કે ન્યાયિક આદેશ વિના ફિલ્મને હટાવાઈ મોહાલીના રહેવાસી સરવન સિંહ દ્વારા ભારતીય બંધારણની કલમ 226 હેઠળ હાઈકોર્ટમાં આ જાહેર હિતની અરજી દાખલ કરવામાં આવી છે. આ અરજીમાં કેન્દ્ર સરકાર, સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ફિલ્મ સર્ટિફિકેશન (CBFC), પંજાબ સરકાર, ઝી એન્ટરટેઈનમેન્ટ એન્ટરપ્રાઇઝ લિમિટેડ અને Zee5 ને પ્રતિવાદી બનાવવામાં આવ્યા છે. અરજદારની મુખ્ય દલીલ એ છે કે ફિલ્મને કોઈપણ જાહેર, વૈધાનિક કે ન્યાયિક આદેશ વિના પ્લેટફોર્મ પરથી હટાવી દેવામાં આવી છે. આ પગલું ભારતીય બંધારણની કલમ 19 હેઠળ દેશના નાગરિકોને મળેલા અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને માહિતી મેળવવાના અધિકાર પર સીધો ત્રાપ સમાન છે, જે કાયદાના શાસનના સિદ્ધાંતોની સંપૂર્ણ વિરુદ્ધ છે.
'પંજાબ 95' થી 'સતલુજ' સુધીની 4 વર્ષની લાંબી કાનૂની લડાઈ અરજીમાં ફિલ્મની રિલીઝ અને તેની પાછળના સંઘર્ષની વિગતો આપતા જણાવવામાં આવ્યું છે કે આ ફિલ્મ છેલ્લા 4 વર્ષથી સેન્સર બોર્ડના વિવાદોને કારણે રિલીઝની રાહ જોઈ રહી હતી. મૂળ રૂપે આ ફિલ્મનું નામ "પંજાબ 95" રાખવામાં આવ્યું હતું. સેન્સર બોર્ડ દ્વારા ફિલ્મના નામ અને અનેક દ્રશ્યો પર વાંધો ઉઠાવીને મોટા ફેરફારો સૂચવવામાં આવ્યા હતા, જેની સામે નિર્માતાઓએ બોમ્બે હાઈકોર્ટના દરવાજા ખખડાવ્યા હતા. બોમ્બે હાઈકોર્ટે સુનાવણી બાદ ફિલ્મને ફરીથી પ્રમાણપત્ર આપવા માટે CBFC ને પાછી મોકલી હતી. જો કે, બોર્ડ દ્વારા આ વખતે માત્ર 21 કટના સ્થાને અધધ 127 કટ સૂચવી દેવામાં આવ્યા હતા, જેના લીધે ફિલ્મ વધુ સમય માટે અટવાઈ પડી હતી. અંતે અનેક વિવાદો બાદ નામ બદલીને 3 જુલાઈ, 2026 ના રોજ આ ફિલ્મને "સતલુજ" શીર્ષક હેઠળ Zee5 પર રિલીઝ કરવામાં આવી હતી. પરંતુ રિલીઝના ગણતરીના કલાકોમાં, એટલે કે 5 જુલાઈ, 2026 ના રોજ તેને પ્લેટફોર્મ પરથી ગાયબ કરી દેવાઈ હતી. પ્લેટફોર્મે માત્ર "વર્તમાન પરિસ્થિતિઓ" નો હવાલો આપ્યો હતો પરંતુ કોઈ ચોક્કસ કાનૂની કારણ દર્શાવ્યું નથી.
જસવંત સિંહ ખાલરાની વાર્તા અને 25,000 અજાણ્યા મૃતદેહોનો ચોંકાવનારો ખુલાસો દિગ્દર્શક હની ત્રેહાનની આ ફિલ્મ વાસ્તવિક ઘટનાઓ અને માનવાધિકાર કાર્યકર્તા જસવંત સિંહ ખાલરાના જીવન અને સંઘર્ષ પર આધારિત છે. ફિલ્મમાં દર્શાવાયું છે કે કેવી રીતે એક સામાન્ય બેંક કર્મચારી પંજાબમાં બળવાખોરીના સમયગાળા દરમિયાન અજાણ્યા અને બિનવારસી લાશોના અગ્નિસંસ્કારની શંકાસ્પદ રીતે વધી રહેલી સંખ્યાની તપાસ કરે છે. તેમના સંશોધનમાં આઘાતજનક ખુલાસો થયો હતો કે આતંકવાદ વિરોધી કાર્યવાહીની આડમાં કથિત નકલી એન્કાઉન્ટર અને કસ્ટોડિયલ ડેથના કારણે અંદાજે 25,000 જેટલા લોકોને "લાવારિસ" જાહેર કરીને સળગાવી દેવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે તેમના પરિવારો વર્ષો સુધી તેમની શોધખોળ કરી રહ્યા હતા. અરજીમાં સ્પષ્ટ કરાયું છે કે આ તમામ તથ્યો અને ઘટનાઓ અગાઉથી જ દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત, સીબીઆઈ (CBI) તપાસ, અને રાષ્ટ્રીય માનવાધિકાર આયોગના સત્તાવાર સાર્વજનિક રેકોર્ડનો એક ભાગ છે, તેથી ફિલ્મમાં કોઈ નવી કે પ્રતિબંધિત સામગ્રી નથી.
ફિલ્મમાં પોલીસ તંત્રની ક્રૂરતા અને કસ્ટોડિયલ હિંસાનું ભયાનક ચિત્રણ "સતલુજ" ફિલ્મે પોતાના વાસ્તવિક અને હૃદયદ્રાવક ચિત્રણથી દર્શકોને અંદરથી હચમચાવી દીધા છે. ફિલ્મમાં પોલીસ પ્રશાસન દ્વારા થતી સત્તાવાર ક્રૂરતાને કોઈ મસાલા વગર અત્યંત આબેહૂબ રીતે રજૂ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મના શરૂઆતના દ્રશ્યો જ ધ્રુજારી લાવી દે તેવા છે, જ્યાં નિઃશસ્ત્ર લોકો પર ગોળીઓ ચલાવ્યા બાદ પોલીસ અધિકારીઓ માનવ જીવની નહીં પરંતુ દારૂગોળો ખતમ થવાની ગણતરી કરે છે. ફિલ્મની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તે પોલીસ અધિકારીઓને રૂઢિગત ખલનાયકો તરીકે દર્શાવવાને બદલે એક એવી ભયાનક સિસ્ટમના ભાગ તરીકે બતાવે છે જે કોઈપણ અંતરાત્માના અવાજ વગર કસ્ટડીમાં ત્રાસ, ન્યાયિક હત્યાઓ અને ગેરકાયદેસર અગ્નિસંસ્કારને રોજિંદી ઓફિશિયલ પ્રક્રિયાની જેમ અંજામ આપે છે. લાખો દર્શકો જેમણે OTT પ્લેટફોર્મનું સબસ્ક્રિપ્શન ખરીદ્યું છે, તેમના કાયદેસરના મનોરંજન અને માહિતી મેળવવાના અધિકાર પર આ પ્રતિબંધ મોટો ફટકો છે.
દિલજીત દોસાંઝની પ્રતિક્રિયા અને સોશિયલ મીડિયા પર વ્યાપક આક્રોશ ફિલ્મને 48 કલાકમાં હટાવી લેવાના નિર્ણય સામે સોશિયલ મીડિયા પર પણ ભારે આક્રોશ જોવા મળી રહ્યો છે અને વૈશ્વિક સ્તરે આની આકરી ટીકા થઈ રહી છે. ફિલ્મની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવનાર કલાકાર દિલજીત દોસાંઝે ઇન્સ્ટાગ્રામ પર લાઇવ થઈને આ પ્રતિબંધ અંગે પ્રતિક્રિયા આપી હતી. તેણે જણાવ્યું હતું કે, તેને અગાઉથી જ અંદાજ હતો કે સિસ્ટમ આ ફિલ્મ સાથે આવું કંઈક કરી શકે છે, આ જ કારણે તે ફિલ્મના સત્તાવાર પ્રમોશનથી પણ દૂર રહ્યો હતો. જોકે તેણે મક્કમતાપૂર્વક ઉમેર્યું કે, તે ગમે તે પરિસ્થિતિ હોય હંમેશા પંજાબ અને સત્યની સાથે જ ઊભો રહેશે. તેણે આત્મવિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે એકવાર કોઈ સામગ્રી અથવા સત્ય ડિજિટલ માધ્યમથી ઓનલાઈન આવી જાય, પછી કોઈ પણ શક્તિ તેને લોકોના મનમાંથી કાયમ માટે ભૂંસી શકતી નથી. હાઈકોર્ટમાં આ અરજી પર આગામી થોડા દિવસોમાં જ ઝડપી સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવે તેવી પૂરેપૂરી સંભાવના છે.

અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાના ઉલ્લંઘન બદલ જાહેર હિતની અરજી દાખલ

July 9, 2026 | 14:59 IST