ભારતે લેઝર હથિયાર સિસ્ટમ્સ ક્ષેત્રે લગાવી મોટી છલાંગ

ભારતના લેઝર આર્સેનલનો અનાવરણ: DRDO ની 30kW ડાયરેક્ટેડ એનર્જી વેપન ભારતને ઉચ્ચ-ઊર્જા યુદ્ધકાળમાં ઉભરતી શક્તિતરીકે સ્થાપિત કરે છે

ભારતની ડાયરેક્ટેડ એનર્જી બ્રેકથ્રુ: હવાઈ સંરક્ષણ સિદ્ધાંતમાં વ્યૂહાત્મક બદલાવ

ભારત સત્તાવાર રીતે ડાયરેક્ટેડ એનર્જી વેપન્સ (DEWs) પર મહારત ધરાવતા દેશોના વ્યૂહાત્મક વર્ગમાં પ્રવેશ્યું છે, જ્યારે ડિફેન્સ રિસર્ચ એન્ડડેવલપમેન્ટ ઓર્ગેનાઇઝેશન (DRDO) એ સફળતાપૂર્વક 30-કિલોવોટ વાહન પર સ્થાપિત લેઝર હથિયાર સિસ્ટમનું પરીક્ષણ કર્યું છે. આનિદર્શન - જેમાં ફિક્સ્ડ-વિંગ પ્લેટફોર્મ્સ, UAV સ્વોર્મ્સ અને આવનારા મિસાઇલ ખતરાઓના ઇન્ટરસેપ્શન અને નિષ્ક્રિયકરણનો સમાવેશ થાયછે - એક યુદ્ધક્ષેત્ર-તૈયાર ક્ષમતા અને ભારતની એકીકૃત હવાઈ સંરક્ષણ વ્યૂહરચનામાં એક પેરાડાઇમ શિફ્ટને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

આ સિમાચિહ્ન હાંસલ કરીને, ભારત દેશોના મર્યાદિત વર્ગમાં જોડાયું છે - જેમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, રશિયા, ચીન અને ઇઝરાયેલનો સમાવેશથાય છે - જે લેઝર-આધારિત એન્ગેજમેન્ટ સિસ્ટમમાં પ્રદર્શનીય ક્ષમતા ધરાવે છે. આ યુદ્ધના ભવિષ્ય તરફ સીધી છલાંગ છે, જ્યાં કાઇનેટિકઇન્ટરસેપ્ટર્સને પૂરક બનાવવામાં આવે છે, અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં, ઊર્જા-આધારિત સચોટ કિલ સિસ્ટમ્સ દ્વારા બદલવામાં આવે છે.

"અમે મલ્ટિપલ હાઈ-એનર્જી સિસ્ટમ્સ પર કામ કરી રહ્યા છીએ - જેમાં ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક પલ્સ અને હાઈ-એનર્જી માઇક્રોવેવ વેપન્સનો સમાવેશથાય છે. આજે જે તમે જોયું તે સ્ટાર વોર્સ-ક્લાસ ટેક્નોલોજીઓનો એક ઘટક છે," એમ DRDO ના અધ્યક્ષ ડૉ. સમીર વી. કામતે જણાવ્યું હતું.

પ્રોટોટાઇપથી યુદ્ધ તૈયારી સુધી: DURGA-II અને SURYA સિસ્ટમ્સ

DURGA-II (ડાયરેક્શનલી અનરેસ્ટ્રિક્ટેડ રે-ગન એરે) - એક 30kW લેઝર-આધારિત DEW - ટૂંકા અંતરની વ્યૂહાત્મક એપ્લિકેશન્સ માટેડિઝાઇન કરવામાં આવી છે, ખાસ કરીને ઓછા રડાર ક્રોસ-સેક્શન લક્ષ્યો જેવા કે UAVs અને નીચા ઉડાન ક્રુઝ મિસાઇલ્સ માટે. તે મોડ્યુલરઅને પ્લેટફોર્મ-અજ્ઞેયવાદી છે, જે જમીન-આધારિત હવાઈ સંરક્ષણ વાહનો પર તૈનાતી, અને ભવિષ્યમાં, નૌકા અને હવાઈ પ્લેટફોર્મ્સ પરતૈનાતીની મંજૂરી આપે છે.

સમાંતરે, DRDO SURYA સિસ્ટમને આગળ વધારી રહ્યું છે, જે 20 કિલોમીટર સુધીની ઓપરેશનલ સ્ટેન્ડઓફ રેન્જ સાથે 300kW હાઈ-એનર્જી લેઝર પ્લેટફોર્મ હોવાનું અનુમાન છે. આ આઉટપુટ સાથે, SURYA બેલિસ્ટિક મિસાઇલ્સ, લોઇટરિંગ મ્યુનિશન્સ અને શત્રુતાપૂર્ણરેકોનાઇસન્સ એસેટ્સ સહિત હાઈ-સ્પીડ પ્રોજેક્ટાઇલ્સ સામે મધ્યમ-સ્તરની એરિયા ડિફેન્સ ક્ષમતાઓ પ્રદાન કરવાનો લક્ષ્ય રાખે છે.

બંને સિસ્ટમ્સ $100 મિલિયનથી વધુના અંદાજિત સંચિત બજેટ સાથે વર્ગીકૃત કાર્યક્રમો હેઠળ વિકસિત કરવામાં આવી રહી છે, જેમાં DRDO લેબ્સ, ખાનગી સંરક્ષણ ઉદ્યોગ ભાગીદારો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓનો સહયોગ છે.

લેઝર વેપન્સ: ઓપરેશનલ ઉપયોગિતા અને યુદ્ધક્ષેત્ર પ્રભાવ

પરંપરાગત ઇન્ટરસેપ્ટર્સ કે જેને ભૌતિક પેલોડની જરૂર પડે છે, તેનાથી વિપરીત, લેઝર હથિયારો પ્રકાશની ગતિએ એન્ગેજમેન્ટ, સચોટલક્ષ્યીકરણ અને ઘટાડેલા લોજિસ્ટિક્સ ફૂટપ્રિન્ટ પ્રદાન કરે છે. મુખ્ય ફાયદાઓમાં શામેલ છે:

• વાતાવરણીય ખતરાઓ માટે શૂન્ય સમય-થી-લક્ષ્ય
• સંતૃપ્તિ હુમલાઓમાં નિર્ણાયક ઓછી કિંમત-પ્રતિ-શોટ
• અમર્યાદિત મેગેઝિન ડેપ્થ, માત્ર ઓનબોર્ડ પાવર સપ્લાય દ્વારા મર્યાદિત
• સ્ટેલ્થ ઓપરેશન, કોઈ ધ્વનિ કે રડાર સિગ્નેચર વિના

આ ગુણધર્મો DEWsને પોઇન્ટ-ડિફેન્સ એપ્લિકેશન્સ, કાઉન્ટર-UAS ઓપરેશન્સ અને શત્રુ ISR પ્લેટફોર્મ્સના નિષ્ક્રિયકરણ માટે વિશેષ રૂપેઅસરકારક બનાવે છે.

વૈશ્વિક હાઈ-એનર્જી આર્મ્સ રેસમાં ભારતની સ્થિતિ

ઓપરેશનલ DEWsની તૈનાતી ટોચના લશ્કરી શક્તિઓ વચ્ચે તકનીકી સ્પર્ધાનું ચાલુ મંચ છે. યુ.એસ. નેવી આર્લેઇ બર્ક-ક્લાસ ડિસ્ટ્રોયર્સ પર60kW-ક્લાસ HELIOS સિસ્ટમ્સ તૈનાત કરે છે. ઇઝરાયેલનું આયર્ન બીમ, રોકેટ અને મોર્ટાર સંરક્ષણ માટે ડિઝાઇન કરેલું, તૈનાતીટ્રાયલ્સમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. ચીન અને રશિયાએ વર્ગીકૃત હાઈ-પાવર લેઝર પ્લેટફોર્મ્સનો ખુલાસો કર્યો છે, જે તેમની એન્ટી-એક્સેસ/એરિયા-ડિનાયલ (A2/AD) આર્કિટેક્ચર સાથે એકીકૃત હોવાનું માનવામાં આવે છે.

સ્ટ્રેટવ્યુ રિસર્ચ અને SIPRI અનુસાર:

• વૈશ્વિક DEW બજાર 2023માં $5.2 બિલિયન હતું, 2030 સુધીમાં $17+ બિલિયન સુધી પહોંચવાનું અનુમાન છે
• હાલમાં 30થી વધુ દેશો DEW વિકાસ કાર્યક્રમોને ભંડોળ આપી રહ્યા છે
• માત્ર NATO રાજ્યોએ જ FY2023માં લેઝર-આધારિત કાઉન્ટર-ડ્રોન અને મિસાઇલ ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સમાં $2.4 બિલિયનનું રોકાણ કર્યુંભારતનું ઓપરેશનલ ટેસ્ટ માત્ર મહત્વપૂર્ણ ક્ષમતા અંતરને બંધ કરતું નથી, પરંતુ DRDOને ડિફેન્સ એક્સપોર્ટ પ્રમોશન સ્કીમ (DEPS) હેઠળ DEW સિસ્ટમ્સના ભવિષ્યના નિકાસકાર તરીકે વ્યૂહાત્મક ફોકસમાં મૂકે છે.

કોમ્બેટ ઇન્ટીગ્રેશન અને ઓપરેશનલ મર્યાદાઓ

પ્રગતિ હોવા છતાં, DEWsનું સંપૂર્ણ કોમ્બેટ ઇન્ટીગ્રેશન હજુ પણ નીચેની બાબતોથી પડકારાય છે:

• મોબાઇલ પ્લેટફોર્મ્સ પર પાવર જનરેશન અને સ્ટોરેજ મર્યાદાઓ
• એનર્જી બ્લીડ-ઓફને રોકવા માટે થર્મલ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ્સની જરૂર
• ધુમ્મસ, ધૂળ અને વરસાદ જેવી હવામાન પરિસ્થિતિઓને કારણે બીમ અટેન્યુએશન
• લાંબા અંતરના એન્ગેજમેન્ટ્સ પર બીમ સ્થિરતા માટે એડેપ્ટિવ ઓપ્ટિક્સ

જો કે, DRDOના સફળ નિદર્શન કોન્સેપ્ટનો પ્રૂફ દર્શાવે છે અને ઇન્ફન્ટ્રી કોમ્બેટ વ્હીકલ્સ (ICVs), નેવલ ફ્રિગેટ્સ અને અનમેન્ડ કોમ્બેટએરિયલ વ્હીકલ્સ (UCAVs) પર તૈનાત કરવા માટે કોમ્પેક્ટ, રગેડાઇઝ્ડ સિસ્ટમ્સ માટે માર્ગો ખોલે છે.

ભારતના વ્યૂહાત્મક વલણ માટે તાત્પર્ય

ભારતના મલ્ટી-લેયર્ડ એર ડિફેન્સ ઇકોસિસ્ટમમાં લેઝર હથિયારોને સામેલ કરવાથી - બરાક-8, આકાશ-NG અને આવનારા S-400 બટાલિયન જેવા પ્લેટફોર્મ્સની સાથે - એક હાઇબ્રિડ કિલ-ચેઇન આર્કિટેક્ચર બને છે. આ કરશે:

• પૂર્વી લદાખ અને અરુણાચલ સેક્ટરોમાં નિવારણને મજબૂત કરવું
• પશ્ચિમી મોરચા સાથે સરહદ પારના UAV આક્રમણોને નિષ્ક્રિય કરવું
• ભારતીય મહાસાગર અને એક્ચ્યુઅલ કંટ્રોલ લાઇન (LAC) જેવા ગ્રે-ઝોન કોન્ફ્લિક્ટ થિયેટર્સમાં ભારતની ક્ષમતા મજબૂત કરવી

તે એ પણ સુનિશ્ચિત કરે છે કે ભારત વિવાદિત એરસ્પેસમાં વ્યૂહાત્મક ઇક્વલાઇઝર તરીકે રહે છે, ખાસ કરીને હાયપરસોનિક ગ્લાઇડવ્હીકલ્સ, EW ડ્રોન્સ અને સ્પેસ-આધારિત ISR નેટવર્ક્સ તૈનાત કરતા સમકક્ષ શત્રુઓ સામે.

ભારતનો DEW યુગ શરૂ થયો છે

DURGA-II નું ઓપરેશનલાઇઝેશન અને SURYA નો અનુમાનિત વિકાસ ભારતના સંરક્ષણ R&D લેન્ડસ્કેપમાં એક મહત્વપૂર્ણ બદલાવનુંચિહ્ન છે. આ માત્ર તકનીકી બ્રેકથ્રુ નથી - તે એક વ્યૂહાત્મક ઇન્ફ્લેક્શન પોઇન્ટ છે જે ભારતને આગામી પેઢીના યુદ્ધક્ષેત્ર વાતાવરણમાં ધકેલેછે.

જેમ પરંપરાગત મિસાઇલ ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સ વધુ ખર્ચાળ અને વધુ જટિલ બને છે, તેમ હાઈ-એનર્જી વેપન્સ વધુને વધુ એર ડોમિનન્સ, ફોર્સપ્રોજેક્શન અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સિદ્ધાંતને વ્યાખ્યાયિત કરશે.

ભારતનો સ્વદેશી DEW પ્રોગ્રામ - વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાત અને વ્યૂહાત્મક દૂરદૃષ્ટિમાં રૂટેડ - એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે ભારત હવે પછી ટેક્નોલોજીપ્રાપ્તકર્તા નથી, પરંતુ હાઈ-એનર્જી યુદ્ધના વિકસતા વૈશ્વિક ક્રમમાં એક સાર્વભૌમ ડેવલપર અને ભવિષ્યનો સપ્લાયર છે.